سبد خریدتان در حال حاضر خالی است!
اهمیت جانماز و استفاده از آن در فریضه نماز
مقدمه:
نماز، ستون دین و نزدیکترین حالت بنده به پروردگار است. اما چگونه میتوان این لحظات روحانی را گرامیتر داشت؟ یکی از سنتهای زیبایی که در سیره پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) به آن پرداخته شده، استفاده از «جانماز» یا «سجّاده» است. این عمل، تنها یک سنت ظاهری نیست، بلکه نمادی از احترام به عبادت و ایجاد تمرکز و حضوری بیشتر در قلب است. در این مقاله، با استناد به روایات معتبر، نگاهی میاندازیم به جایگاه جانماز در زندگی پیشوایان دینی ما.
بخش اول: سنت پیامبر گرامی اسلام(ص) در استفاده از جانماز
(محصولات گروه جانماز)
سیره نبوی سرشار از نکات ظریفی برای سبک زندگی اسلامی است. استفاده ایشان از جانماز، بر اهمیت تکریم محل عبادت دلالت دارد.
- درخواست مستقیم برای سجاده: روایت شده است که پیامبر(ص) از همسر خود درخواست کردند تا سجادهای برای ایشان بیاورند. این عمل ساده نشان میدهد که تهیه و استفاده از وسیلهای مخصوص برای نماز، امری مطلوب و پسندیده در نزد ایشان بوده است.
- نماز بر روی حصیر (خُمَره): ابن عمر نقل میکند که رسول الله(ص) بر روی «خمره» (حصیر یا زیراندازی از لیف خرما) نماز میخواندند. این روایت نشان میدهد که اصل بر استفاده از یک زیرانداز پاکیزه و متمایز است، حتی اگر بسیار ساده و از جنس مواد طبیعی باشد.
- استراحت بر روی سجاده: جالب است که بدانیم پیامبر(ص) تنها برای نماز از سجاده استفاده نمیکردند، بلکه گاهی بر روی آن مینشستند. این عمل، نشان از انسی دائمی با فضای عبادت و تقدس بخشیدن به تمام لحظات زندگی دارد.
- دستور به آوردن سجاده از مسجد: در روایتی دیگر، پیامبر(ص) به ام أیمن فرمودند تا سجاده ایشان را از مسجد بیاورد. این امر حاکی از آن است که ایشان برای نماز خود مکانی مشخص و وسیلهای معین داشتند و حتی در مسجد النبی نیز ممکن بود از سجاده شخصی خود استفاده کنند.
بخش دوم: تأکید و تداوم سنت جانماز در سیره ائمه اطهار(ع)
این سنت نیکو پس از پیامبر(ص) توسط اهل بیت(ع) نه تنها ادامه یافت، بلکه با ظرافتهای عملی بیشتری همراه شد.
- سجده بر خاک و ریگ؛ نشانهای از عشق و عرفان: امام صادق(ع) نقل میکنند که وقتی برای پدرشان، امام باقر(ع)، در آوردن جانماز کوچک تأخیری پیش آمد، ایشان مشتی ریگ برداشتند و آن را روی فرش ریختند و بر آن سجده کردند. در روایتی مشابه، خود امام باقر(ع) یا امام صادق(ع) همواره حصیری کوچک روی فرش محل نماز خود میگذاشتند و در صورت نبود آن، از ریگ استفاده میکردند. این روایات، بر دو نکته کلیدی تأکید دارند:
- اولویت سجده بر زمین و مظاهر آن: سجده بر خاک، ریگ و سنگ، سنتی مؤکد در مکتب اهل بیت(ع) است.
- احترام به محل نماز: حتی وقتی جانماز (حصیر) در دسترس نبود، امام با ریگ پاشیدن روی فرش، حریمی پاکیزه و متمایز برای سجده ایجاد میکردند تا بر فرش معمولی که برای نشستن است، سجده نکنند.
- جانماز، همراز خلوتگاه عبادت: در دوران سخت تقیه و خفقان عباسیان، امام هادی(ع) در منزل خود، با پیراهنی پشمین و در حالی که جانمازی در مقابلش پهن بود، مشغول عبادت بودند. زمانی که مأموران متوکل برای تفتیش منزل حضرت آمدند، ایشان با آرامش کامل، حتی به مأموران گفتند: «این جانماز را هم بازرسی کن». این صحنه، تصویری گویا از centrality (مرکزیت) جانماز در خلوت عبادى یک امام معصوم است.
- جانماز، از ضروریات زندگی مؤمن: امام کاظم(ع) بهصراحت میفرمایند که یک مؤمن نباید از پنج چیز خالی باشد که یکی از آنها «سجاده» است (در کنار مسواک، شانه، تسبیح و انگشتر عقیق). این بیان، استفاده از جانماز را از یک سنت مستحب ساده، به سطح یک «توصیه مؤکد عملی» برای حفظ هویت و سبک زندگی دینی ارتقا میدهد.
نتیجهگیری:
استفاده از جانماز، تنها یک عادت نیست؛ یک «سنت آگاهانه» است که ریشه در سیره عملی پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) دارد. این سنت، هم نشانهای از احترام به فریضه نماز است، هم عاملی برای افزایش تمرکز و حضور قلب، و هم نمادی از سادهزیستی و پرهیز از تجملات. چه خوب است ما نیز با الگوگیری از این سیره نورانی، برای نماز خود جایگاهی خاص و محترم قائل شویم.
منابع:
شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، محقق و مصحح: غفاری، علی اکبر، ج 1، ص 67، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1413ق.
ابن سعد کاتب واقدی، محمد بن سعد، الطبقات الکبری، ج 1، ص 364، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ دوم، 1418ق.
صالحی دمشقی، محمد بن یوسف، سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد، ج 8، ص 105، دار الکتب العلمیة، بیروت، چاپ اول، 1414ق.
ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، الاصابة فی تمییز الصحابة، تحقیق، عبد الموجود، عادل احمد، معوض، علی محمد، ج 8، ص 361، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1415ق.
کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج 3، ص 331، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.
همان، ج 3، ص 332.
همان، ج 1، ص 499 – 500.
شیخ طوسی، محمد بن حسن، مصباح المتهجد و سلاح المتعبّد، ج 2، ص 735، بیروت، مؤسسة فقه الشیعة، چاپ اول، 1411ق.
فاضل لنکرانی، محمد، جامع المسائل، ج 1، ص 102- 103، قم، امیر قلم، چاپ یازدهم، بیتا.
دیدگاهتان را بنویسید